สมเด็จพระเอกาทศรถ
สมเด็จพระเอกาทศรถ หรือ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 3 เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 19 แห่งอาณาจักรอยุธยาและราชวงศ์สุโขทัย

สมเด็จพระเอกาทศรถ หรือ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 3 เป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 19 แห่งอาณาจักรอยุธยา และเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์สุโขทัย ทรงครองราชย์ระหว่าง พ.ศ. 2148 ถึง 2153/54 และเป็นเจ้าแห่งล้านนาระหว่าง พ.ศ. 2148 ถึง 2151/52
พระองค์เสด็จพระราชสมภพที่เมืองพิษณุโลกในปี พ.ศ. 2103 เป็นพระราชโอรสพระองค์เล็กในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชกับพระวิสุทธิกษัตรีย์ ทรงเป็นพระโสทรานุชาในพระสุพรรณกัลยาและสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ชาวตะวันตกเรียกพระองค์ว่า พระองค์ขาว ตามสีพระวรกาย
สมเด็จพระเอกาทศรถได้ตามเสด็จสมเด็จพระนเรศวรมหาราชออกรบอยู่เสมอจนเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย เมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสวยราชสมบัติกรุงศรีอยุธยา จึงทรงสถาปนาพระองค์ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์พระองค์ที่ 2
เมื่อสมเด็จพระนเรศวรมหาราชเสด็จสวรรคตในวันที่ 25 เมษายน พ.ศ. 2148 โดยไม่มีพระราชโอรส เสนาอำมาตย์จึงอัญเชิญพระองค์ขึ้นครองราชย์เพียงพระองค์เดียว ทรงพระนามว่า พระศรีสรรเพชญ์ สมเด็จบรมราชาธิราชรามาธิบดี ศรีสินทรมหาจักรพรรดิสร บวรราชาธิบดินทร์ ธรณินทราธิราช รัตนากาษภาษกรวงศ์ องค์ปรมาธิเบศ ตรีภูวเนศวรวรนาถนายก ดิลกรัตนราชชาติอาชาวศัย สมุทยตโรมนต์ สากฬจักรพาฬาธิเบนทร์ สุริเยนทราธิบดินทร์ หริหรินทรา ธาดาธิบดีวิบุลย์ คุณรุจิตฤทธิราเมศวร ธรรมิกราชเดโชชัย พรหมเทพาดิเทพ ตรีภูวนาธิเบศ โลกเชษฐวิสุทธ์ มกุฎประเทศคตามหาพุทธางกูร บรมบพิตร
ในรัชสมัยของพระองค์ไม่มีข้าศึกเข้าประชิดพระนคร แต่มีต่างชาติเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารมากยิ่งขึ้น เช่น พระเจ้าเชียงใหม่นรธาเมงสอ พญาตองอู และพญาล้านช้าง มีการติดต่อกับอุปราชโปรตุเกสประจำเมืองกัว และมีกองทหารรักษาพระองค์ชาวญี่ปุ่นภายใต้บังคับบัญชาของยามาดะ นางามาซะ หรือออกญาเสนาภิมุข
สมเด็จพระเอกาทศรถทรงสร้างวัดวรเชษฐารามขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2136 เพื่อเป็นพระราชานุสรณ์ถวายแด่สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระบรมเชษฐาธิราช นอกจากนี้ยังทรงส่งคณะทูตานุทูตจำนวน 20 คน ไปยังฮอลันดาพร้อมพระราชสาส์นและเครื่องราชบรรณาการ ซึ่งเดินทางถึงกรุงเฮกเมื่อวันที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2151 เพื่อเข้าเฝ้าเจ้าชายมอร์ริส เจ้าชายแห่งออเรนจ์
สมเด็จพระเอกาทศรถเสด็จสวรรคตเมื่อปี พ.ศ. 2153 ขณะพระชนมพรรษา 50 พรรษา โดยอยู่ในราชสมบัติได้ 5 ปี พระราชโอรสคือสมเด็จพระศรีเสาวภาคย์ได้สืบเสวยราชสมบัติต่อ แต่ครองราชย์เพียง 1 ปี 2 เดือน ก็ถูกถอดจากราชสมบัติและสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์
Key facts
- ครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์อยุธยา พ.ศ. 2148 ถึง 2153/54
- เป็นพระราชโอรสของสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราชและพระวิสุทธิกษัตรีย์
- ส่งคณะทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับฮอลันดาเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2151
- ทรงสร้างวัดวรเชษฐารามขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2136