رضاشاه

رضاشاه پهلوی بنیان‌گذار دودمان پهلوی و شاه ایران از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ بود.

رضاشاه
Photo: Wikimedia Commons

رضاشاه پهلوی از ۲۴ اسفند ۱۲۵۶ تا ۴ مرداد ۱۳۲۳ زندگی کرد. او از سال ۱۳۰۲ تا ۱۳۰۴ نخست‌وزیر ایران بود و از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ پادشاهی کرد. او با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم استعفا داد و پادشاهی را به پسرش محمدرضا پهلوی واگذار کرد.

او در ۲۴ اسفند ۱۲۵۶ در روستای آلاشت از توابع سوادکوه مازندران متولد شد. پدر او عباسعلی داداش بیگ سوادکوهی بود که در فوج هفتم سوادکوه خدمت می‌کرد. مادر او نوش‌آفرین آیرملو بود که پس از مرگ همسرش، رضای نوزاد را به تهران برد.

رضا در ۱۲ سالگی به فوج سوادکوه پیوست و در سال ۱۲۷۵ خورشیدی برای نگهبانی از سفارت‌خانه و مراکز دولتی به تهران فراخوانده شد. او در دوران خدمت در قزاق‌خانه به عنوان محافظ بانک استقراضی روسیه در مشهد و وکیل‌باشی گروهان شصت تیر خدمت کرد. او به دلیل مهارت در استفاده از مسلسل ماکسیم، به رضا ماکسیم معروف شد.

او در جریان انقلاب مشروطه ابتدا با مشروطه‌خواهان جنگید اما پس از فتح تهران در تیر ۱۲۸۸ هم‌رزم مشروطه‌خواهان شد. در سال ۱۲۹۷ خورشیدی به فرماندهی آتریاد همدان منصوب شد. در ۲۵ دی ۱۲۹۹ او از سوی ژنرال ادموند آیرونساید به‌عنوان فرمانده قوای قزاق منصوب شد و در کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ نیروهای قزاق به فرماندهی او تهران را تصرف کردند.

رضاخان ابتدا در مقام وزیر جنگ ناآرامی‌ها را از بین برد و در ۵ آبان ۱۳۰۲ با فرمان احمدشاه نخست‌وزیر شد. او دو سال بعد با رأی مجلس مؤسسان به پادشاهی رسید. او نهادهایی مانند راه‌آهن سراسری، ارتش نوین، دادگستری نوین و دانشگاه تهران را پایه‌گذاری کرد.

او اصلاحاتی در جهت ایجاد ساختار اقتصادی نوین، توسعه آموزشی و گسترش ملی‌گرایی انجام داد. او همچنین احزاب مستقل را منحل کرد و قانون اساسی را نقض نمود. با آغاز جنگ جهانی دوم و با اولتیماتوم بریتانیا، او مجبور به استعفا و ترک ایران شد.

رضاشاه در ۶۶ سالگی در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی درگذشت. او در طول زندگی با القاب مختلفی مانند رضا سوادکوهی، رضا ماکسیم، رضا میرپنج، سردار سپه و رضاشاه پهلوی شناخته می‌شد.

Key facts

  • رضاشاه از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ پادشاه ایران بود.
  • او بنیان‌گذار دودمان پهلوی است.
  • او در ۲۵ دی ۱۲۹۹ به فرماندهی قوای قزاق منصوب شد.
  • او را در سال ۱۳۲۸ با لقب رضاشاه کبیر می‌شناختند.
  • او در ۶۶ سالگی در ژوهانسبورگ درگذشت.

All sections

Edition