احمد شاملو

احمد شاملو شاعر، فیلم‌نامه‌نویس، روزنامه‌نگار، پژوهشگر، مترجم و فرهنگ‌نویس ایرانی و بنیان‌گذار شعر سپید است.

احمد شاملو
Photo: Hadi Shafaieh / Wikimedia Commons

احمد شاملو با نام‌های مستعار الف. بامداد و الف. صبح شناخته می‌شود. او بنیان‌گذار قالب شعری موسوم به شعر سپید است که تحولی در شعر نو فارسی پس از شعر نیمایی به شمار می‌آید. به همین دلیل او را پدر شعر سپید فارسی می‌نامند.

او در ۲۱ آذر ۱۳۰۴ در تهران متولد شد. پدر او حیدر که از تبار اسماعیل‌میرزای صفوی بود، افسر ارتش بود. مادر او کوکب که از مهاجران قفقازی بود، در کنار او زندگی می‌کرد. به دلیل مأموریت‌های پدر، او دوران کودکی را در شهرهایی چون رشت، سمیرم، اصفهان، آباده و شیراز گذراند.

شاملو تحصیلات مدرسه‌ای منظمی نداشت و دوران دبستان را در شهرهایی مانند خاش، زاهدان، مشهد، بیرجند و قریه شاملو گذراند. او دوران دبیرستان را در بیرجند، مشهد، گرگان و تهران سپری کرد. او در مقطع اول هنرستان صنعتی ایران و آلمان برای آموختن زبان آلمانی ثبت‌نام کرد.

او در دوران جوانی به دلیل فعالیت‌های سیاسی در جنگ جهانی دوم در شمال کشور دستگیر و به زندان شوروی در رشت منتقل شد. با به قدرت رسیدن پیشه‌وری و فرقه دموکرات آذربایجان، او نیز همراه پدرش دستگیر شد. پس از آزادی، او تحصیل را برای همیشه ترک کرد و در یک کتاب‌فروشی مشغول به کار شد.

در سال ۱۳۳۲ پس از کودتای ۲۸ مرداد، مجموعه آهن‌ها و احساس توسط پلیس سوزانده شد و برخی از آثار و یادداشت‌های او از جمله کتاب کوچه از میان رفت. او پس از فرار از مأموران، در چاپخانه روزنامه اطلاعات دستگیر و به زندان‌های شهربانی و قصر برده شد. او در زمستان ۱۳۳۳ پس از یک سال حبس، از زندان آزاد شد.

شاملو در سال ۱۳۲۵ با نیما یوشیج آشنا شد و تحت تأثیر او به شعر نیمایی روی آورد. او در سال ۱۳۲۹ با انتشار شعر سفید غفران، وزن را رها کرد و سبک نویی را در شعر معاصر فارسی شکل داد. او همچنین مجلات مقطعی مانند سخن نو، هنر نو، روزنه، راد، آهنگ صبح و غیره را منتشر کرد.

او علاوه بر شعر، فعالیت‌های مطبوعاتی، پژوهشی و ترجمه‌ای داشت. مجموعه کتاب کوچه بزرگ‌ترین اثر پژوهشی او در باب فرهنگ عامه است. او در زمینه سینما نیز برای فیلم‌سازانی چون ساموئل خاچیکیان، ناصر ملک‌مطیعی و ایرج قادری فیلم‌نامه نوشته است.

احمد شاملو پس از یک دوره طولانی بیماری در ۲ مرداد ۱۳۷۹ درگذشت. پیکر او در امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد. از سال ۱۳۹۴ جایزه شعر احمد شاملو به مناسبت بزرگداشت او راه‌اندازی شده است.

Key facts

  • بنیان‌گذار قالب شعری موسوم به شعر سپید.
  • نویسنده مجموعه پژوهشی کتاب کوچه درباره فرهنگ عامه.
  • مبتکر سبک نویی در شعر معاصر فارسی پس از نیما یوشیج.
  • فیلم‌نامه‌نویس برای فیلم‌سازانی چون ساموئل خاچیکیان و ایرج قادری.

All sections

Edition